Nieuwbouw aansluiten op stadsverwarming, kan dat uit?

Na het doorrekenen van nieuwbouwprojecten op gas vorig weekend kreeg ik nu dezelfde vraag maar dan voor een woning die aangesloten “moet” worden op een hoge temperatuur warmtenet.

“Moet” zeg ik omdat dat is wat de projectontwikkelaar de woningkoper vertelde. Het bouwbesluit zegt echter dat als je aan kunt tonen dat jouw alternatief zonder stadsverwarming duurzamer is dan mét stadsverwarming dat je gewoon een bouwvergunning moet krijgen voor All-Electric.

Een snelle blik op de specificaties van de woning leert dat er hier niet eens een businesscase is voor stadswarmte… kan er wel gerekend worden bij die projectontwikkelaars? De woning is namelijk al goed geïsoleerd volgens bouwbesluit, voorzien van WTW, triple glas én vloerverwarming.

Kostprijsvergelijking stadsverwarming vs. All-Electric

Ik maak in dit voorbeeld even gebruik van de iCEM van Factory Zero omdat daar verwarming, sanitair warm water, ventilatie en omvormer in zitten in een bewezen module, dat streept lekker weg aan tafel bij de ontwikkelaar.

De ontwikkelaar mag zijn WTW, Omvormer en Stadsverwarmingsaansluitset (3x woordwaarde) houden, er komt 1 apparaat voor in de plaats.

Als we vervolgens de aansluitkosten,  het vastrecht en meetkosten voor 15 jaar wegstrepen dan zien we dat All-Electric wonen in totaal  €1775 goedkoper is over 15 jaar. Er daarna is er geen energierekening of bespaarlening meer. Dat scheelt dan (niet inflatiegecorrigeerd) €150 per maand.

Duurzame Stadsverwarming
Ik draag stadsverwarming in oude binnensteden een warm hart toe, als er zicht is op langdurig duurzame restwarmte. Hoge Temperatuurnetten zijn dat per definitie NIET. Hier ligt een zware bewijslast voor de gemeente en ontwikkelaars om aan te tonen dat zij duurzamer zijn dan All-Electric en Kamps argument (“het is besloten dat het duurzamer is dus het is zo”) telt niet.

Mijn vraag aan ontwikkelaars en gemeentes
Waarom wordt er niet in het voordeel van de toekomstige kopers gerekend? Waarom sluit je in hemelsnaam een goede EPC0,4 woning aan op een hogetemperatuurwarmtenet? Beste gemeentes, neem alsjeblieft een onafhankelijke energieadviseur in de hand want ik word platgebeld door nieuwbouwers die zich belazerd voelen door ontwikkelaar en/of gemeente en dat houdt me van mijn echte werk: bestaande woningen van een integraal energiecomfortplan voorzien.

Dankjewel!

Lars

Ps1 : Bouwbesluit waaruit zou blijken dat Stadsverwarming verplicht kan worden (artikel 10)

Wat kost een nieuwbouw projectwoning zonder gasaansluiting?

Ik krijg die vraag nu meerdere keren per week en het wordt tijd dat ik er iets van vind. De bouwprojecten klotsen tegen de plinten en kopers staan in de rij maar sinds Zeerijp en helemaal sinds Wiebes’ opmerkelijke verklaring vlak voor Pasen is het bal! Want het koopcontract is getekend, de inkt netjes droog als het gaat knagen….”Zou ons nieuwe huis niet ook zonder CV-ketel kunnen?”.

Een voorzichtig belletje naar de “kopersbegeleider”* (lees klantafpoeierportier) leert dat dit volstrekt kansloos is want… ik geef even een lijstje redenen:

  • de CV-ketels zijn al besteld
  • er zijn afspraken gemaakt over het aantal gasaansluitingen
  • alle garanties vervallen op het volledige warmwatersysteem
  • nee dat kan niet
  • U kunt dat helemaal niet betalen
  • de EPC waarde van de woning verandert en dan vervalt de bouwvergunning
  • De boiler zakt door de vloer

Op de vraag in welke fase er dan WEL invloed op het verwarmingssysteem uitgeoefend had kunnen worden komt nooit een antwoord.

Ik ben al voor een paar klanten aan het werk geweest om te kijken wat er te redden valt bij deze projectontwikkelaars. Op zich is het huidige bouwbesluit helemaal niet verkeerd met z’n EPC van 0,4 (zeg maar een isolatiewaarde 4,5 en kierdichtheid van 0,4). Alleen gebruiken de stenenstapelaars van Nederland het liefst spullen die ze al 100 jaar gebruiken, want dat is wat ze kennen. Dus  mechanische afzuiging op zolder (MV-box), ventilatieroosters boven de kozijnen en HR++ glas. In een hoekje op zolder wordt de CV weggefrot naast de MV box en het expansievat.

Ik heb nu een geval waar de ontwikkelaar WEL meedenkt, en een rekening van €26.000 neerlegt bij de klant om de woningkoper te motiveren van het gas af te gaan. Dat leek me vrij fors en ik heb eens een lijstje gemaakt van de kosten die ik redelijkerwijs zou willen maken om van bouwbesluit naar vangaslos-plus-op-de-meter te komen. Dat zou wat mij betreft het minimale ambitieniveau van nieuwbouw moeten zijn:

QV10 verbeteren
De eerste regel zal veel mensen niks zeggen maar het is de kwaliteitseis die de overheid aan de kierdichtheid stelt. Minimaal 0,4. Er is geen traditionele bouwer die dat kan halen en er is niemand die er naar vraagt bij oplevering. Maar het is een van de grootste comfortindicatoren : hoe lager hoe beter. Ik adviseer een specialistisch bedrijf in te huren die op professionele en duurzame (als in lang houdbaar) kierdichting aanbrengt in de ruwbouwfase. Ik doe dus eigenlijk het werk wat de aannemer uit zichzelf al zou moeten doen maar niet beheerst. Het kost me een lieve duit maar het voorkomt de komende 100 jaar geluid van buiten, tocht, warmtelekken en dergelijke. Triest, maar noodzakelijke meerkosten om zeker te weten dat het project slaagt.

Kozijnen en glas
Hier gaan we investeren. Weg met die warmteverliesroosters en dat kostbare “maar net niet goed genoeg” glas. We gaan voor extra isolerende kozijnen met triple glas in de warme ruimtes (woonkamer, keuken en badkamer). Ik reserveer daar 2,5k voor het meerwerk.

Ventilatie
Ventileren doen we met een kwalitatief hoogwaardig systeem, een goeie WTW en goede kanalen. Ik reken een zeer genereuze 5k voor meerwerk.

Gasaansluiting
Die vervalt natuurlijk, pure winst, cash in da pocket. Bovendien bespaar je €150 per jaar aan vastrecht en ketelonderhoud. Dat is na 15 jaar ook weer €2000 euro cadeau. De verwijderingsbijdrage van €250 (tot wel €600) om straks weer van die verrekte gasmeter af te komen hoef je ook niet te betalen!

CV/Warmtepompwissel
Dan waar het allemaal om begon. De CV-ketel er uit, en een dure warmtepomp op het garagedak. De overheid geeft nog €2000 subsidie op de warmtepomp toe.

EPC Schaam-PV er af, dakvol met mooie PV
De EPC rekentovenaar van de projectontwikkelaar kwam uit op precies 3 zonnepanelen voor de woning om de woning energetisch rond te rekenen. We vragen beleefd om die schaampaneeltjes NIET te plaatsen zodat we het hele dakvlak netjes vol kunnen leggen met een mooi zonnepanelensysteem. Ik heb het hier even niet over een indaksysteem waardoor we de dakpannen af kunnen bestellen, daar raakt de inkoper teveel van in de war.

Ik kom op zo’n kleine €17.500 euro directe kosten om de woning succesvol van een warmtepomp te voorzien. Om de woning energieneutraal en te maken komt daar nog €5600 bij voor de zonnepanelen, maar dat kan je zo gek maken als je wilt. De drie schaampaneeltjes van de ontwikkelaar kan je ook houden maar ik adviseer om gelijk je hele dak vol te leggen met een echt goed systeem. De vraag is hier wel een beetje of je deze kosten wel of niet moet toerekenen aan het warmtepomp-project. Ik neem ze maar even mee voor de rest van het verhaal.

Deze twee zal je extra moeten financieren maar dat kan gelukkig heel makkelijk bij de meeste banken. Vervolgens zijn er natuurlijk de echte besparingen. Ik heb overal consumentenprijzen en ruime marges genomen, de projectontwikkelaar wordt daar beslist beter van.

Het kost je netto €10 per maand gedurende 15 jaar. Met je pensioen is de woning dan #vangaslos, lekker warm en zonder energierekening. Maar dat is niet in het belang van de projectontwikkelaar die in 2018 nog effe snel z’n oude truc wilde doen. Helaas.

En als de ontwikkelaars van Nederland nu eens eerlijk zouden zijn en het ontwerp al #vangaslos zouden maken dan kan e.e.a. natuurlijk gewoon voor €17,5k of minder. Daarbij komt nog dat ik in mijn berekeningen helemaal niet gekeken heb naar de ontwikkelingen van de energieprijzen : gas zal snel duurder worden (vooral door de energie/C02-belasting) en stroom goedkoper.

€17.500….
Dat is een hoop geld maar het huis dat je er voor terugkrijgt is een stuk comfortabeler omdat je op koude winderige najaarsdagen niet de tochtroosters dicht moet doen omdat die tocht niet fijn is. Ook krijg je gratis een zomernachtkoeling die je huis gratis afkoelt terwijl jij ligt te slapen. En je kan de bank voor het raam zetten in plaats van een meter er vandaan dus de effectieve binnenruimte is groter….

En op €250.000 tot €350.000 is het nou ook weer niet een bedrag wat het bij voorbaat onhaalbaar maakt. Er zijn mensen die zo €15.000 aan de keuken en aan de badkamer uitgeven…. Ik kan me niet voorstellen dat dat een investering is die onoverkomelijk is, helemaal niet met de subsidies en financieringsopties die er tegenwoordig zijn en het vooruitzicht van een geen energierekening meer.

De economie
Het mag ook wel even gezegd worden hier. Door netto een tientje per maand uit te geven gaat er geen cent meer naar de NAM en de steenkolencrematoria. Elke cent wordt in Nederland besteed en blijft ook in Nederland. Opgeteld gaat dat om miljarden en miljarden euro’s die in de economie blijven in plaats van dat het geld wegvloeit naar de geen belasting betalende aandeelhouders van Shell in het het buitenland (bedankt Mark). Het effect daarvan zal positief dramatisch zijn. Wij woningkopende Nederlanders kunnen de fossiele economie op de knieën krijgen!

Ik wens alle nieuwbouwers van NL veel sterkte toe met het bellen met de klantbegeleiders de komende maanden!

Lars

* er zijn gelukkig ook projectontwikkelaars die het wél goed doen. Hun klanten kom ik nooit tegen in mijn adviespraktijk, die krijgen een lekker warm, duurzaam All-Electric huis, met een strik er om heen. Chapeau!

Als je dit interessant vond, mag ik je dan iets vragen?

7 tips om snel afscheid te nemen van de helft van je gasrekening

Met deze 7 goedkope bespaarders/comfortverhogers ga je fors minder gas verbruiken. Sommige zijn extreem goedkoop en uiterst effectief maar zelden toegepast, andere zijn bijzonder onsexy maar zo mogelijk nog effectiever en vereisen een paar uur werk van een vakman. Daar gaan we.

Tip 1 : De spaardouchekop
Koop een Spaardouchekop. Echt totale nobrainer dit. Hiermee stroomt er in plaats van 10 liter water maar 5 liter water per minuut door de CV-ketel. De besparing is niet helemaal 50% (je moet de douche iets warmer zetten) maar 30% haal je makkelijk. De waterbesparing is wel echt 50%.

  • Besparingspotentieel : 15%
  • Comfortverhoging : De meeste mensen willen na weekje wennen niet anders
  • Complexiteit : Met twee linkerhanden te doen
  • kosten : €59

Tip 2 : Deurdrangertjes
Door een deurdrangertje op de deur naar de gang te zetten voorkom je dat er warmte uit de woonkamer de gang in stroomt en vervolgens de trap op naar boven om de slaapkamers onnodig op te warmen.

  • Besparingspotentieel : een paar % tot behoorlijk wat
  • Comfortverhoging : ik vind het fijn maar sommigen zullen even moeten wennen
  • Complexiteit : Eenvoudig klusje
  • kosten : €8,95 per stuk

Tip 3 : De tochtprofielen
Vervang je witgeschilderde brokkelige en kierende tochtprofielen door kwalitatief hoogwaardige renovatie-profielen, dus niet het schuimband uit de bouwmarkt. Kost je een tientje per raam. EN NIET SCHILDEREN!

  • Besparingspotentieel : Hoog
  • Comfortverhoging : Hoog
  • Complexiteit : Niveau handige klusser
  • Kosten : plm €100 voor een woning

Tip 4 : Het hang en sluitwerk
Stel het hang en sluitwerk af zodat de klink het raam in de rubbers trekt

  • Besparingspotentieel : Hoog (als het nu niet goed is)
  • Comfortverhoging : Hoog
  • Complexiteit : Niveau handige klusser
  • Kosten : plm €1 voor een woning (nieuwe schroefjes)

Tip 5 : De ventilatie-unit
Vervang de MV-box op zolder door een gelijkstroom MV-box met CO₂-sensor in de woonkamer. Het opwarmen van koude buitenlucht kost namelijk serieus veel energie (zie onderstaande tabel). Met een sensor kan vastgesteld worden of er wel frisse lucht nodig is of dat de badkamer geventileerd moet worden, en geeft de MV-box opdracht minder te ventileren (tot aan stilstand) als er niemand thuis is.

    Een slimme MV-box spaart serieus veel aardgas

(Bijkomend effect : spaart ook nog eens twee zonnepanelen aan stroom).

  • Besparingspotentieel : 15%
  • Comfortverhoging : Huge
  • Complexiteit : Niveau handige klusser
  • kosten : €325

Tip 6 : CV-Tuning
Laat de CV-inregelen door een gespecialiseerd bedrijf. Dit zal de CV meestal 15-20% efficiënter laten werken, het huis constanter op temperatuur houden en tikkende leidingen voorkomen. Het is een onwijs onsexy maatregel, je ziet er niks van, je kan er niet over opscheppen op verjaardagsfeestjes maar het werkt echt. Probleem is namelijk dat in 98% van de Nederlandse huishoudens de CV wordt opgehangen, de stekker wordt ingestoken en de thermostaat op 21 graden gezet. Als de ketel aanslaat en er kan weer gedoucht worden is iedereen opgelucht en vertrekt de installateur weer. Maar de CV draait nu als een auto met zachte banden en de choke constant aan. Het werkt maar het is verre van optimaal. CV-tunen haalt het beste uit de ketel en het verwarmingssysteem.

  • Besparingspotentieel : 15%
  • Comfortverhoging : Hoog
  • Complexiteit : Specialistisch bedrijf bellen
  • kosten : €350

Tip 7 : Maak een plan
Maak een #VanGasLos plan voor je eigen huis, voor het restje gas dat je nu nog kwijt moet raken. Alle gekheid op een stokje, je gaat de komende 30 jaar nog onnoemelijk veel onderhoud plegen aan je huis, zorg er dan alsjeblieft voor dat je dan de verstandige keuzes op weg naar vangaslos kiest. Je kan het zo gek maken als je wilt maar als je net de verkeerde dingen doet dan is het dubbelduur. Een plan maken dus.

  • Besparingspotentieel : Dat hang er van af
  • Comfortverhoging : Hangt van je wensen af
  • Complexiteit : Vermoedelijk behoorlijk ingrijpend maar in stapjes goed te doen
  • kosten : Gratis als je het zelf doet met behulp van mijn zelfhulpsite of €500 als ik langs moet komen en je persoonlijk advies wilt.

Ik heb nu als ik goed tel €841 uitgegeven, ik gebruik de resterende €159 om de CV-tuner te vragen om ook de circulatiepomp van de vloerverwarming gelijk te vervangen door een gelijkstroomvariant met temperatuursensor. Scheelt weer 2 zonnepanelen aan stroom.

Ik schat dat je nu 30-40%, of zelfs 50% minder gas verbruik met een investering van slechts €1000 en je doet vast ervaring op met het verwarmen a la Warmtepomp en als bonus bespaar je net zoveel elektra als 4 zonnepanelen kunnen opwekken plus 50 kuub water.

Tips die het net niet haalden (spijtmaatregelen)

Radiatorfolie : Radiatorfolie is vooral effectief als de radiatoren staan te loeien maar we zagen in stap 6 dat we de watertemperatuur juist zover mogelijk gingen verlagen. Zonde van het geld dus, want hoe beter het tunen lukt, hoe minder de radiatoren naar buiten stralen.

Succes met besparen. Ik ben benieuwd hoeveel kuub / procent jullie met maar €1000 weten te besparen!

Lars

ps. Als je dit een leuke blog vond mag ik je dan wat vragen?

Links:

Spaardouchekop

Deurdrangertje van Essent

Renovatieprofielen van de LuchtDichtshop

Itho MV-box met CO2-sensor

Orcon MV-box met CO2-sensor

CV-Tuning voor Cv optimalisatie

Zelfhulptools voor een #vangaslosplan

Mijn energieplan

De voor €1000 #VanGasLos-challenge

Het loskoppelen van Gronings aardgas gaat astronomisch veel geld kosten. Schattingen in de media lopen uiteen van €30.000 tot €90.000 per woning.  Ook deze blog zal weer op Google opduiken en bron worden waaruit blijkt dat de energietransitie niet kan omdat 7.000.000 huizen x €50.000 =  €350.000.000.000  = €350 miljard en dat hebben we niet dus gaat het mislukken dus hoeven we nu nog even niks te doen totdat er een Silver Bullet is waarmee we allemaal voor €2500 #vangaslos kunnen. Naysayers roepen dat de kosten om een ton uitgestoten CO₂ te vermijden astronomisch zijn.

Zo kan je er tegenaan kijken.

Maar je kan de zaak ook heel anders benaderen. Hoe ver zouden we #vangaslos kunnen komen voor €1000 per huis vroeg ik me af. Want gemiddeld wonen we in Nederland in bushokjes met 50″LED-TV’s. Onze ramen kieren, de tochtprofielen zijn netjes wit gelakt, de ventilatiebox blaast astronomische hoeveelheden warmte weg, de CV staat op 75 graden want dan warmt het huis lekker snel op.

Ik introduceer dus de €1000 #VanGasLos-challenge : Hoeveel gas kan je in jouw huis besparen door MAXIMAAL €1000 te investeren. Ik help jullie op weg (ik zou het allemaal in mijn maatwerkadvies kunnen verkopen maar ik heb echt haast met de klimaatramp die ik moet helpen voorkomen dus ik geef het gratis weg).

Zes goedkope megabespaarders/comfortverhogers

Tip 1 : De spaardouchekop
Koop een Spaardouchekop. Echt totale nobrainer dit. Hiermee stroomt er in plaats van 10 liter water maar 5 liter water per minuut door de CV-ketel. De besparing is niet helemaal 50% (je moet de douche iets warmer zetten) maar 30% haal je makkelijk. De waterbesparing is wel echt 50%.

  • Besparingspotentieel : 15%
  • Comfortverhoging : Huge
  • Complexiteit : Met twee linkerhanden te doen
  • kosten : €59

Tip 2 : Deurdrangertjes
Door een deurdrangertje op de deur naar de gang te zetten voorkom je dat er warmte uit de woonkamer de gan in stroomt en vervolgens de trap op naar boven om de slaapkamers onnodig op te warmen.

  • Besparingspotentieel : paar %
  • Comfortverhoging : ik vind het fijn maar sommigen zullen even moeten wennen
  • Complexiteit : Eenvoudig klusje
  • kosten : €5

Tip 3 : De tochtprofielen
Vervang je witgeschilderde brokkelige tochtprofielen door kwalitatief hoogwaardige renovatie-profielen (NIET SCHUIMBAND VAN DE BOUWMARKT). Kost je een tientje per raam. EN NIET SCHILDEREN!

  • Besparingspotentieel : Huge
  • Comfortverhoging : Huge
  • Complexiteit : Niveau handige klusser
  • Kosten : plm €100 voor een woning

Tip 4 : Het hang en sluitwerk
Stel het hang en sluitwerk af zodat de klink het raam in de rubbers trekt

  • Besparingspotentieel : Huge (als het nu niet goed is)
  • Comfortverhoging : Huge
  • Complexiteit : Niveau handige klusser
  • Kosten : plm €1 voor een woning (nieuwe schroefjes)

Tip 5 : De ventilatie-unit
Vervang de MV-box op zolder door een gelijkstroom MV-box met. CO₂-sensor in de woonkamer. Het opwarmen van koude buitenlucht kost namelijk serieus veel energie (zie onderstaande tabel). Met een sensor kan vastgesteld worden of er wel frisse lucht nodig is of dat de badkamer geventileerd moet worden, en geeft de MV-box opdracht minder te ventileren (tot aan stilstand) als er niemand thuis is.

    Een slimme MV-box spaart serieus veel aardgas

(Bijkomend effect : spaart ook nog eens twee zonnepanelen aan stroom).

  • Besparingspotentieel : 15%
  • Comfortverhoging : Huge
  • Complexiteit : Niveau handige klusser
  • kosten : €325

Tip 6 : CV-Tuning
Laat de CV-inregelen door een gespecialiseerd bedrijf. Dit zal de CV meestal 15-20% efficiënter laten werken, het huis constanter op temperatuur houden en tikkende leidingen voorkomen. Het is een onwijs onsexy maatregel, je ziet er niks van, je kan er niet over opscheppen op verjaardagsfeestjes maar het werkt echt. Probleem is namelijk dat in 98% van de Nederlandse huishoudens de CV wordt opgehangen, de stekker wordt ingestoken en de thermostaar op 21 graden gezet. Als de ketel aanslaat en er kan weer gedouched worden is iedereen opgelucht en vertrekt de installateur weer. Maar de CV draait nu als een auto met zachte banden en de choke constant aan. Het werkt maar het is verre van optimaal. CV-tunen haalt het beste uit de ketel en het verwarmingssysteem.

  • Besparingspotentieel : 15%
  • Comfortverhoging : Huge
  • Complexiteit : Specialistisch bedrijf bellen
  • kosten : €350

Tip 7 : Maak een plan
Maak een #VanGasLos plan voor je eigen huis, voor het restje gas dat je nu nog kwijt moet raken. Alle gekheid op een stokje, je gaat de komende 30 jaar nog onnoemelijk veel onderhoud plegen aan je huis, zorg er dan alsjeblieft voor dat dat de handige keuzes op weg naar vangaslos. Je kan het zo gek maken als je wilt maar als je net de verkeerde dingen doet dan is het dubbelduur. Een plan dus.

  • Besparingspotentieel : Dat hang er van af
  • Comfortverhoging : Hangt van je wensen af
  • Complexiteit : Vermoedelijk behoorlijk ingrijpend maar in stapjes goed te doen
  • kosten : Gratis als je het zelf doet met behulp van mijn zelfhulpsite of €500 als ik langs moet komen en je persoonlijk advies wilt.

Ik heb nu als ik goed tel €841 uitgegeven, ik gebruik de resterende €159 om de CV-tuner te vragen om ook de circulatiepomp van de vloerverwarming gelijk te vervangen door een gelijkstroomvariant met temperatuursensor. Scheelt weer 2 zonnepanelen aan stroom.

Ik schat dat ik nu 30-40% minder gas verbruik met een investering van slechts €1000 en ik doe vast ervaring op met het verwarmen a la Warmtepomp en als bonus bespaar ik net zoveel elektra als 4 zonnepanelen kunnen opwekken plus 50 kuub water.

Tips die het net niet haalden (spijtmaatregelen)

Radiatorfolie : Radiatorfolie is vooral effectief als de radiatoren staan te loeien maar we zagen in stap 6 dat we de watertemperatuur juist zover mogelijk gingen verlagen. Zonde van het geld dus, want hoe beter het tunen lukt, hoe minder de radiatoren naar buiten stralen.

Succes met jullie Challenge! Ik ben benieuwd hoeveel kuub / procent jullie met maar €1000 weten te besparen!

Lars

Links:

Spaardouchekop

Renovatieprofielen van de LuchtDichtshop

Itho MV-box met CO2-sensor

Orcon MV-box met CO2-sensor

CV-Tuning voor Cv optimalisatie

Zelfhulptools voor een #vangaslosplan

Zeg Lars, die #SolarFreezer, is dat wat?

(Spoiler alert : JA).

Na het blogje over de Blauwe Doos kreeg ik onwijs veel vragen over “Alles Duurzaam”. Mensen met nieuwbouwplannen tot en met VVE’s die #vangaslos willen klommen in de pen. Een vraag kwam een paar keer langs. “Die Solar Freezer die op de VSK te zien was, is dat wat?”

Natuurkunde

“Energie” blijft een lastig concept, zelfs als je er je dagelijks mee bezig bent. Maar als je wat natuurkundig inzicht hebt dan kan je wel zin van onzin scheiden. Bij de Blauwe Doos toonde het meetrapport aan dat er voor elke Joule geleverde warmte een Joule energie uit het elektriciteitsnet moest komen. Niks wonderoplossing voor de de gastransitie. Bij de Solarfreezer is iets aan de hand wat wel echt op tovenarij lijkt.

Soortelijke warmte en faseverandering

Elke stof heeft een aantal kenmerken zoals hoe hard het is, hoe goed het elektra geleid maar ook wat obscuurdere eigenschappen als soortelijke warmte en stollingsenthalpie. De goedkoopste en meest voorkomende vloeistof die we kennen is wat dat betreft een buitenbeentje, en wat voor een! Een snelle zoektocht op Internet leert ons het volgende:

Useful information for water:

specific heat of ice = 2.09 J/g·°C

specific heat of water = 4.18 J/g·°C

specific heat of steam = 2.09 J/g·°C

heat of fusion of water = 334 J/g

heat of vaporization of water = 2257 J/g

Om een liter water 1 graad op te warmen moet je 4.2 kJoule energie toevoegen. Daarom is “douchewater” ook zo’n groot ding bij de energietransitie want 10 minuten douchen met 10 liter water per minuut dat is opgewarmd van 10 naar 40 graden kost 4.2 kJ x 100 liter x 30 graden opwarmen = 12600 kJ of wel 12,6 MJ ofwel 3,5 kWh. (Daar binnenkort een heel blog over trouwens want ik heb enkele oplossingen om het te tackelen). Met een doorstroomverwarmer kost het dus precies 3,5 kWh om te douchen.

De warmtepomp

Een warmtepomp is letterlijk wat de naam zegt wat hij doet: hij verpompt warmte van A naar B, van koud naar warm. Hoe minder “omhoog” hij moet pompen, hoe hoger de werkingsfactor (COP). Daarom zijn we zo blij met lagetemperatuur vloerverwarming. Het water wat de pomp in stroomt (het afgekoelde water van de vloerverwarming) is 20 graden, het water wat er uit komt is 25 graden. Piepklein stapje, hoge COP, zuinig stoken.

Maar waar zit het addertje dan?

Nou, om het water dat zetje te geven zal er ergens anders in het systeem energie geleend moeten worden, want de natuurkunde laat je niet zomaar energie uit het niets creëeren. Ergens anders zal dus exact de hoeveelheid energie geoogst moeten worden die we aan de warme kant nodig hebben. Bij een lucht water warmtepomp wordt dat leentjebuur gespeeld bij de buitenlucht. Lucht wordt aangezogen met een buitentemperatuur van bijvoorbeeld 7 graden, en met een soort spons wordt de warmte er uit gezogen en weggeblazen op 3 graden. Met die 4 graden temperatuurverschil wordt aan de warme kant de temperatuur opgepompt. Omdat er in lucht maar heel weinig energie zit moet de buitenunit honderden kuubs per uur “verwerken”. Vandaar de ventilatoren en het lawaai.

Met een water-water warmtepomp wordt de externe energie uit het grondwater gehaald. Omdat water, we zagen het al, veel energie bevat kan het pompgedeelte veel compacter. Maar je hebt wel een behoorlijke pijp nodig naar diep grondwater. Zo’n bron moet een paar kuub water per uur verwerken, dus aan de bron worden forse eisen gesteld, daarom is dat ook duur.

Tom Poes, verzin een list!

Ik neem je nog even mee naar de tabel hierboven:

Useful information for water:

specific heat of ice = 2.09 J/g·°C

specific heat of water = 4.18 J/g·°C

specific heat of steam = 2.09 J/g·°C

heat of fusion of water = 334 J/g

heat of vaporization of water = 2257 J/g

We zien dat de energie die je aan water moet onttrekken om het in ijs te veranderen (temperatuur verandert van +0 naar -0) 80x zo hoog is als om het water 1 graad te verwarmen. Wow! Dat betekent dat je ONWIJS veel energie kunt onttrekken aan een beetje water als je dat precies bij 0 graden doet!

Een paar slimme studenten uit Twente zagen dat ook in, pakten een flexibele zak (ijs zet uit!) en stopten daar een warmtespons in en hingen er een warmtepomp aan. En weet je wat? De natuurkunde liet ze niet in de steek! Het werkt!

De Solarfreezer

Het bedrijf R&R Systems uit Gemert heeft een compleet systeem gebouwd rond dit principe, en met kwaliteitsspullen, regelelectronica en goed rekenwerk leveren ze deze waterwaterwarmtepomp met megadiepvrieszak van een paar kuub die je in de kruipruimte of een kelder kunt leggen. Geen bron nodig!

Echt slim

Maar we zijn er nog niet! Want veel mensen willen bij hun duurzame verwarming ook zelf energie opwekken op hun dak. Wat R&R nu doet is dezelfde warmtespons die in de diepvriesvak zit achter zonnepanelen plaatsen. Daarmee oogsten ze belachelijke hoeveelheden lauw water (ze maken bij lange na niet het hete water wat heatpipes kunnen leveren maar dat is helemaal niet erg, het gaat om de Joules, niet de temperatuur van het water). Met dat lauwe water kan je of direct de warmtepomp heel efficiënt laten werken, of als je over hebt, gebruik je dat lauwe water om het ijs weer te smelten, want dat vreet net zoveel energie als het laten bevriezen. En dat gaat perfect met lauw water. Al vanaf half februari levert de zon zat energie om ijs te laten smelten, vraag de ijsclubs maar.

Dus ja, het werkt, de natuurkunde klopt en er is een bedrijf waar ik enorm veel vertrouwen in heb die het compleet geïnstalleerd oplevert (ze staan geen prutswerk toe). Niks flitsend blauw, gewoon degelijke natuurkunde, goeie spullen en mensen met hart voor de zaak.

Overigens is de SolarFreezer een component in een totaalplan (verkrijgbaar bij mij) voor #vangaslos, het is NIET de silver bullet maar een heel goed stuk gereedschap.

(Foto van TV-oost)

PS. R&R noemt zich zich Energieverdieners.nl en hun website mag ook wel eens anno 2018, echte techneuten, nul marketing, maar ik mag ze echt onwijs graag dus daarom dit blog omdat ik graag wil dat meer mensen naar deze toffe techniek gaan kijken.

Als je dit interessant vond, mag ik je dan iets vragen?

De Hardenberger Blauwe Doos A.K.A. Reduxion Ecoliner

Op 13 maart heeft Reduxion een open dag gehouden waar veel mensen op af kwamen. Ik was zelf helaas verhinderd maar er zijn inmiddels ooggetuigenverslagen (link onderaan)  van het afbranden van de Ecoliner waaruit blijkt dat ik gewoon gelijk had, er wordt in de review zelfs gesproken van “misleiding”. Dus ik plaats het oorspronkelijke blog, een beetje gekuist, dat wel, terug.

============================================

(Voor al mijn duurzaamheidsvrienden die elke dag met de poten in de modder keihard werken aan ECHTE #vangaslos oplossingen en ook platgebeld worden over “is dit wat“? Spoiler alert : NEE, meetgegevens helemaal onderaan : COP1)

Omdat kranten klakkeloos verhalen publiceren over simpele oplossingen die wel even de CV-ketels uit onze woningen gaan verdrijven heb ik de handschoen moeten oppakken om HUN check werk te doen. CV-ketels vervangen is super moeilijk, hou alsjeblief op met mensen zand in de ogen te strooien!

Ik heb mijn vak gemaakt van “Everything Sustainable” en moet in die hoedanigheid inschatten wat bestaande en nieuw technieken en technologieën kunnen betekenen voor mijn klanten. Ik verkoop geen spullen, ik leef van onafhankelijk advies.

De afgelopen week werd ik werkelijk overspoeld met vragen van mensen over de Reduxion Ecoliner A.K.A. “De Hardenbergse Blauwe Doos”.

Onder andere De Stentor en het Algemeen Dagblad rapporteerden er over.

Achtergrond
We zullen met z’n allen binnenkort stoppen met Gronings gas verbranden in onze CV ketels. Sommigen willen dat graag omdat CO2-uitstoot de aarde onverantwoord opwarmt, anderen wijzen er op dat het gas binnenkort gewoon op is als we het huidige winningstempo aanhouden. Weer anderen vinden het problematisch dat door onnodige sfeerhaarden mensen in Zeerijp uit hun bed schudden. Wat de reden ook is, het lijkt duidelijk dat het hoofdstuk “Slochteren” binnenkort afgesloten gaat worden.

Verdienmodel
De 7 miljoen CV-ketels die vervangen moeten worden  zijn natuurlijk een geweldige business-kans. Afhankelijk van welke school je aanhangt wil je het energieverbruik van woningen eerst sterk terugdringen voor je de CV vervangt (ik) of zoek je naar een manier om voor zo weinig mogelijk geld mensen van hun CV-ketel af te helpen terwijl je er zelf zo veel mogelijk aan overhoudt.

Over huizen verwarmen
Na drie jaar keukentafelgesprekken, infraroodscans en grondige analyses van woningen, van monumenten uit 1890 tot nieuwbouwplannen, weet ik wel zo ongeveer waar de energie in een woning verdwijnt. Hoe slechter geïsoleerd en hoe meer kieren hoe meer energie er nodig is om het comfortabel te houden. Ik maak voor mijn klanten daarom plannen die ze in stappen naar een veel lager energieverbruik brengen. Het wooncomfort gaat met sprongen omhoog (tocht weg en koudeval verdwijnt) waardoor mensen verdere stappen gaan zetten. Dit vergt goed luisteren, kijken, analyseren, opschrijven en naast de klant gaan staan. Maar je huis comfortabel maken en tegelijk de planeet redden staat niet erg hoog op het verlanglijstje van veel mensen, die willen hun bushokje gewoon zo goedkoop mogelijk volblazen met hitte.

Reduxion Ecoliner Blauwe Doos
Reduxion Ecoliner Blauwe Doos

Enter the Reduxion Ecoliner
Als je niks aan je huis wilt doen heb je water van 70 graden nodig om de WC warm te krijgen met het radiatortje van 30×40 cm en het open raampje. In Hardenberg hebben ze daarom het ei van Columbus uitgevonden: de Hardenberger Blauwe Doos. Er zit een patent (geldig in Nederland only)  op en er is op hun website geen technische informatie beschikbaar over het apparaat. Maar als we de uitvinder mogen geloven staan investeerders in de rij en gezien de interesse zal het wel storm lopen met bestellingen. Ik heb informatie opgevraagd maar nog niet gekregen:

======================
Beste meneer Schottman,

Ik heb een onafhankelijk duurzaamheidsadviesbureau en oriënteer mij voortdurend op nieuwe ontwikkelingen in de mark voor mijn klanten.

Ik krijg nu uit mijn netwerk heel veel vragen over uw Ecoliner oplossing.

Uit de Nederlandse patentdocumentatie begrijp ik dat het om een soort tweetrapswarmtepomp gaat. Ik probeer achter de werking van het apparaat te komen maar ik vind bijzonder weinig documentatie. Ik hoef niet perse te weten wat het apparaat doet (zou het wel graag weten), maar ben vooral geïnteresseerd in de energiekenmerken :
– wat zijn de elektrische aansluitwaardes,

– wat is de (systeem en seizoens) COP,
– Hoeveel kW thermisch vermogen levert de pomp bij 60 graden?
– waar haalt de warmtepomp de laagwaardige warmte vandaan
– waarom juist zonnepanelen als bron van energie?

Ik volg uw uitvinding met belangstelling en hoop snel de systeemdocumetatie op uw website te mogen vinden!

Met energieke groet,

Lars Boelen

====================

Ik kreeg nog geen antwoord op deze basale vragen, maar er zijn al wel de nodige interviews waaruit we wat informatie kunnen afleiden:

De werking is gebaseerd op “strato-elementen op basis van lichtimpulsen, die een warmtebron van 900 graden genereren. Hiermee kan water snel verwarmd worden”. Het nieuwe apparaat kan volgens de makers 40 tot 45 procent energie besparen in combinatie met zonnepanelen.

Zjuust….. Het begint duidelijk te worden dat hier niet veel kennis van natuurkunde aanwezig is want strato-elementen komen niet voor in het periodiek systeem der elementen. Om het lezen wat makkelijker te maken markeer ik passages als KIEREWIET als ik denk dat Reduxion geen flauw idee heeft waar ze over praten en LICHTPULSVERKOOP als het aannemelijk is dat de consument hier doelbewust om de tuin geleid wordt.

Dat lichtpulsen warmte kunnen opwekken is genoegzaam bekend uit de lasertechnologie. Maar waarom naar 900 graden gaan als je maar 70 nodig hebt, dat lijkt niet zo efficiënt. Bovendien weten we uit de lasertechnologie ook dat je niet meer energie krijgt door elektriciteit om te zetten in laserpulsen, je krijgt alleen heel geconcentreerde energie. (kierewiet)

Dan weten we uit de interviews dat de Ecoliner vergeleken wordt met een CV-ketel met een rendement van 60%. Wow! Dat zijn dan wel versleten VR-ketels geweest want een moderne CV-ketel haalt toch wel 80% en als hij modulerend werkt mag je zelfs kijken naar 100%. Dus het apparaat wordt vergeleken met een apparaat dat op de meeste plekken al niet meer hangt (heeft U er nog wel een? BEL MIJ! #WisselKetel(lichtpulsverkoop)

Vervolgens zou het apparaat 40-45% besparen in combinatie met zonnepanelen. Ja hallo zeg, als je een CV ophangt en vervolgens je huis verwarmt met een pelletkachel en gaat opscheppen over hoe weinig gas je gebruikt snap je niks van rekenen met energie. Ik werk met een heel uitgebreid JiJo-model (Joules in Joules uit) waarin ik alle ingaande energiestromen (elektra, gas, hout, zonnewarmte, lichaamswarmte) omreken naar Joules. Het maakt namelijk geen jota uit waar de joules vandaan komen als je een woning verwarmt. Dus om de opgewekte stroom ten goede te laten komen aan het rendement van de Ecoliner is oneerlijk. De zonnestroom had bijvoorbeeld ook infraroodpanelen kunnen voeden. Omdat de apparaten bij een bedrijf hangen en het vermoedelijk om aardig wat PV gaat is het goed mogelijk dat er een flink blik SDE-subsidies is gaan zitten in het “systeem”. (LICHTPULSVERKOOP). Overigens is een kantine in een fabriek met veel PV op het dak precies de situatie waarin je met COP1 verwarming prima uit de voeten zou kunnen.

Reduxion Ecoliner Blauwe Doos

Waarmee we bij de energiekenmerken van de Blauwe Doos komen. Zie het plaatje hierboven, afkomstig van een draaiende ketel. 229 Volt met 12.15 Ampere is volgens meneer Ohm ongeveer 2782 Watt aan opgenomen vermogen. Dit wordt omgezet in 1413 Watt power…. een rendement van 50% (?). Er zitten drie van die meters in een Blauwe Doos, dus ongeveer 10 kW opgenomen elektrisch vermogen. (kierewiet)

99,5% Efficiënt?
Volgens de website van Reduxion (link onderaan) draagt de Blauwe Doos heel efficiënt de opgewekte warmte over op het transportmedium. 99,5%. Bij elektrische boilers (dompelaar/waterkoker/Quooker/eCV) is dat ALTIJD 100%. Het verlies van 0,5% zit hem vermoedelijk in de lichtpulsen die aan het water toegevoegd worden maar niets doen. (kierewiet)

De Reduxion Ecoliner werkt op stroom en kan de opgebrachte warmte met een efficiëntie van 99,5% overbrengen naar bijvoorbeeld vloerverwarming

Patenten

Er zouden drie patenten zijn, dat heb ik gecheckt.

Er zijn er twee verlopen omdat de fees niet betaald zijn, de derde betreft een gewone tweetraps warmtepomp. Overigens kan je warmtepompen die water van 65 graden opwekken al gewoon in de winkel kopen, ik heb er boven eentje staan die mijn huis heerlijk warm houdt. (oneerlijk / LICHTPULSVERKOOP)

Alternatief 
Je kan voor €1200 een elektrische CV kopen bij een bedrijf dat volledig eerlijk en transparant is over zijn producten. Ze vreten stroom maar in uitzonderlijke situaties zou het een oplossing kunnen zijn. We noemen dit type apparaten in vaktaal een COP1 verwarmer, naar “coefficient of performance” een maat voor hoeveel warmte je krijgt voor elke kilowattuur stroom die je er in stopt. Warmtepompen zitten in de range factor 3-6 waardoor we er ook zo enthousiast over zijn : beetje energie in, veel warmte uit. Warmtepompen maken trouwens water van 25-30 graden als ze het efficiëntst werken, precies wat je nodig hebt voor vloerverwarming. Slim!

Hamvraag
De hamvraag die dus beantwoord moet worden : Waar komt de energie vandaan die in het verwarmingscircuit ingebracht wordt? Bij een eCV en stralingsapparaten (infraroodpanelen) komt die voor 100% uit de elektriciteitsfabriek, bij een warmtepomp voor 60-90% uit de buitenlucht of een grondbron, met hulp van elektra uit de elektriciteitsfabriek. Andere elektrische opties hebben we niet. Als een Ecoliner met “lichtpulsjes plus diverse technieken” meer warmte maakt dan er in gestopt wordt dan moeten we het eens hebben over de wetten van de thermodynamica en ik heb een verrassing : “They don’t take prisoners”.

Samenvatting
Reduxion vertelt op zijn best een oneerlijk verhaal over CV-ketels (namelijk hoe onzuinig ze zijn) en zijn Blauwe Doos, namelijk dat een groot deel van de “besparing” extern is, afkomstig van zonnepanelen. Op zijn slechts is Reduxion een echte lichtpulsverkoper die de Nederlandse energietransitie van de regen in de drup helpt. Want als iedereen eCV’s installeert (“voor maar €2500 van het gas af!”) dan kunnen we in elke wijk een kleine kerncentrale neerzetten om alle benodigde stroom op te wekken als de zon even niet schijnt terwijl de Blauwe Dozen staan te zoemen. De BD is ruim €1000 duurder dan een eCV. Klant mag natuurlijk kopen waar hij behoefte aan heeft, daar heb ik niets van te vinden.

Ik hou jullie op de hoogte van ontwikkelingen.

Zo, en nu weer aan het werk, klanten echt van het gas af helpen

Lars

PS1. de TU Eindhoven heeft me via de persvoorlichter laten weten dat bij hun GEEN onderzoek naar de Ecoliner bekend is.

PS2. Het meetrapport is binnen en alles wat ik hierboven schreef wordt er in bevestigd. Het is een eCV, COP1. We kunnen het officieel tot onzin verklaren. Als je COP1 wilt verwarmen, be my guest, maar koop dan voor €1000 minder een gewone elektrische CV. Of liever, doe maar niet. Betaal mij €1000 en ik maak een echt #vangaslos plan voor je.

PS3. Als Reduxion nu gewoon een technische specificatiepagina van zijn Ecoliner online zet dan verwijder ik dit blog definitief (beloofd is beloofd). Hierop verwacht ik minimaal:

  • opgenomen elektrisch vermogen
  • afgegeven thermisch vermogen
  • Energieverbruik vergeleken met : VR, HR en HR107 in kWh/jaar
  • Energieverbruik voor 4 persoons huishouden voor 340 x 4 = 1360 douchebeurten van 5 minuten met 9 liter per minuut

Lars

En tot slot….
Als je dit interessant vond, mag ik je dan iets vragen?

============================================================

Oorspronkelijke blog (met de term “oplichter” er in, dat had ik niet moeten doen, nogmaals sorry) op 15-02-2018 om 20:06 verwijderd op last van de advocaat van Reduxion

Sinds ik dit blog schreef heb ik  een meer algemeen artikel over elektrisch verwarmen geschreven. De Ecoliner wordt hierin kort behandeld.

Ooggetuige verslagen
Nummer 1

De “Waterstof Tesla”- vragen en antwoorden / #Hesla

Ik heb besloten dit artikel om te bouwen naar een algemeen artikel over experimenten met waterstofoplsag en waterstofvoertuigen.

Over Waterstof voor persoonlijk transport
Voorlopig, totdat we omkomen in duurzame energie, wordt waterstof gemaakt door methaan (aardgas) met stoom te kraken. Hierbij komt veel CO2 vrij en bovendien kost het veel energie om te maken. Waterstof kost daarom €12 per kilo. Daarmee is het voor auto’s  een te kostbare “brandstof” als je het vergelijkt met traditionele brandstoffen, en al helemaal vergeleken met rijden op accu’s. Maar waterstof heeft wel het voordeel dat het snel te tanken is en, als ruimte geen probleem is, makkelijk meegenomen kan worden. Vooral voor zwaar transport en wellicht vliegen, is het op termijn een bruikbaar alternatief voor fossiel. Ik juich om die reden experimenten met waterstof van harte toe.

De Hesla
Deze omgebouwde Tesla is een demonstratieproject om te laten zien wat mogelijk is met conversiekits. Voor nichetoepassingen kan het best praktische zijn om elektrische voertuigen te hebben met een zeer ver bereik. Mijns inziens een nichemarkt maar er kan veel kennis mee vergaard worden voor conversie van zwaar transport, een toepassing waar ik waterstof wel in een glansrol zie.

 River Simple
Een kleine brandstofdcelauto (met een energiebuffertje van ultracaps)

Waterstofopslag

Waterstofbromide

Beste Projectontwikkelaars van Nederland, Beste Jan

Beste Jan Fokkema van de Neprom,

We lazen van de week uw hartstochtelijke betoog voor aardgasvrij bouwen.

Artikel van Jan Fokkema in het AD over de noodzaak het gasloos bouwen

Ik ben adviseur duurzaam bouwen en uw klanten, kopers van nieuwbouwwoningen, kloppen wekelijks bij mij aan om te vragen of ik kan helpen hun toekomstige huis alsjeblieft alsjeblieft duurzaam kan helpen maken. Dit mondt meestal uit in communicatie als deze uit een brief die ik van klant kreeg die ik trachtte te helpen:

Vanwege de lamlendigheid van o.a. uw organisatie die succesvol aandrong op uitstel van de nieuwe 0.2 norm per 1 januari van dit jaar.  De huidige EPC eis van 2015 (0,4 voor woningen) is daarom nog steeds geldig  en een stap op weg naar de EPC 0 in 2020 lijkt verder weg dan ooit.

De communicatieafdelingen van uw leden schepen mijn klanten dus af met lulkoek over “is al zeer energiezuinig”, de klant krijgt in 2019 een woning uit 2015. Als hij geluk heeft tenminste, want de kierdichtheid wordt door de bouwambtenaar niet gecontroleerd bij de oplevering, dus U komt weg met lekke ramen en deuren en aansluitingen ook. (Aantoonbare praktijkcases beschikbaar).

Die “bindende afspraken met derden” gaat vooral over de marges op die verrekte gasketeltjes. Daar ploft een project toch niet op?

Hieronder de woningen waarover mijn laatste poging ging. Ik vraag helemaal niet om een herontwerp, maar om een paar miniscule aanpassingen:

  • Verplaatsen ventilatiepijpjes naar het noorddak (p.m.)
  • niet plaatsen van de CV-schoorsteen en CV (-€2000)
  • plaatsen van de Velux in maat en stramien van een volledig met PV-bedekt dak (kleine aanpassing in maatvoering dak, p.m.)
  • een doorvoer van 10cm voor leidingen van een warmtepomp in de achtergevel (PVC-pijp 10 cm, €50)
  • een eerlijke prijs voor een volledig met PV-bedekt dak. (actuele prijs minder dan €0,50 per Wp)
    • het liefst zou ik de pannen achterwegen laten en een indaksysteem hebben (upsell kans voor jullie, 15 panelen per woning )
    • Aanbieding in mijn mailbox vanmorgen : Mono Duo Black Frame 320 Watt→  Palletprijs (32 stuks) € 0,49  wattpiek
    • een loze leiding voor de laadpaal bij de hoekwoningen (PVC-pijpje, €5)
      • Upsell kans : alvast bedraad aanleggen 3x35A kabel, €25)
    • een paar extra leidingen voor betere ventilatie en extra ventielen in de peperdure breedplaatvloer die daar speciaal geschikt voor is.
      • vermoedelijk enkele €100, Upsell-kans
    • extra doorvoer naar meterkast voor regenwatercircuit (PVC-pijp 10 cm, €50, 20 meter waterbuis naar de WC’s (€100)
      • kans voor jullie : levering van het regenwaterbuffer

    Ik heb geen idee waarom het huis hier trouwens €10-15k duurder van moet worden. Met de uitgespaarde CV kan de klant voor 6-7k een LWWP kopen, dat gaat zeker lukken.

    Er zal geen ambtenaar zijn die deze wijzigingen niet zal accepteren, er hoeft niks gesloopt of verbouwd. Klant blij, extra omzet voor uw leden.

    Maar niks hoor, de klant moet over 10 jaar zijn bijna nieuwe ketel, waar nog geen 5000m3 aardgas in verbrandt is, laten weghalen en met betonboor alle sparingen laten boren waar hij u 10 jaar geleden om vroeg. Voor alsnog een warmtepomp.

    Ik heb dus de volgende vragen voor U:

    • Hoe en in welke fase kan mijn klant WEL invloed uitoefenen op het ontwerp
    • Hoe kan mijn klant mij daarvoor bij U aan tafel krijgen zodat uw leden niet zelf elke keer het wiel hoeven uit te vinden, ik help graag.
    • Uw leden zijn momenteel duizenden en duizenden spijthuizen aan het bouwen die de komende 10 jaar allemaal voor een veelvoud van die 10-15k gerenoveerd moeten worden. Wat gaat u daar aan doen?

    Om op uw “consistent Rijksbeleid” terug te komen, daar heeft U het helemaal niet over gehad, en dat hoeft ook helemaal niet, het enige wat nodig is is dat U naar uw klanten gaat luisteren.

    Met vriendelijke groet,

    Lars Boelen, 06-23861080

    PS: Ik heb nog een tip: schrap het woord energieneutraal uit uw vocabulaire, ePOS is de toekomst!